دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
540
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
فرستاده بود بوسيله شهرزاده مذكور معروض گشت . شاه جنت مكان فرمودند كه من راضى نيستم كه شعرا زبان به مدح و ثناى من آلايند قصايد در شأن حضرت شاه ولايت پناه و ائمه معصومين عليهم السلام بگويند صله اول از ارواح مقدسه حضرات و بعد از آن از ما توقع نمايند كه به مضمون « از احسن اوست اكذب او » اكثر در موضع خود نيست . اما اگر به حضرات مقدسات نسبت نمايند و شأن معالى نشان ايشان بالاتر از آنست و محتمل الوقوع است غرض كه جناب مولانا صله شعر از جانب اشرف نيافت . » اين نكات حاكى از رفتار و گرايش شاهان صفوى با شعرا و لبريختههاى آنها در قالب غزل و قصيده و يا مدحيه بود كه فقط منحصر به شاه طهماسپ نمىشد . از اين زمان به بعد مراثى و مدايح ائمه مخصوصا در شعر محتشم كاشانى ( متوفى 996 / 8 - 1587 ) دريافتكننده اعراض شاه طهماسپ از شعر دنيوى ، توسعه يافت . او در اين نوع شعر گوىسبقت را از همگان ربود و ابتكارى كه در مراثى خود بكاربرد شعر او را از برجستهترين اشعار مذهبى ساخت . قطعاتى از اشعار او كه در مجمع الفصحاى رضا قليخان هدايت در قرن نوزدهم آمده مىرساند كه اشعار محتشم ، مدتها پس از مرگ او ، الگوى بسيارى از شعرا شده است ؛ در زمانهاى كه زياد هم از زمانه ما دور نيست ، شعرا از او پيروى مىكردند . يكى از نتايج رفتار شاه طهماسپ و جانشينان او با شعرا ، مهاجرت تعداد زيادى از صاحبان قريحه و سرايندگان غزل ، مثنوى و منظومه ( كه از محافل دربارى رانده شده بودند ) به دربارهاى عثمانى و مغولان هند و پناه گرفتن در آنها بود . در اين زمان كانونهاى شعر فارسى در خارج از ايران مخصوصا در هند برقرار شده بود . فقط در دربار امپراتور مغول اكبر ( 1014 - 963 / 1605 - 1556 ) پنجاهويك تن شاعر تبعيدى ايران بسر مىبردند . سبك معروف به سبك هندى كه نخستين نشانههاى آن در اواخر دوره تيمورى پديد آمده بود ، در دوره صفوى به اوج تحول خود رسيد و نمايندگان طراز اول آن به عرصه رسيدند و از محبوبيت شايانى برخوردار شدند . اين سبك بسان الگويى تا اواخر دوره صفوى ادامه يافت و شعراى دوره زند و اوايل قاجار را نيز تحتتأثير قرار دارد . سپس پايگاه خود را از دست داد و تلاشهايى براى بازگشت به نظم كهن صورت گرفت ؛ ولى سبك « هندى » هنوز در هند و افغانستان برقرار و زنده است . شاعرى كه با اين سبك شعر مىسرود نخستين دلمشغولى او بيان به زبان بسيار ساده ، نكتهسنجى و مضمونآفرينى و خيالپرورى و باريكانديشى و به اعجاب واداشتن مخاطبان و خوانندگان بود . تاريخ اين سبك به تحول تدريجى شعر در فاصله بين دوره ايلخانان مغول و تيموريان در پارهء پسين سده هشتم / چهاردهم برمىگشت . اين سبك طرز سخنورى دوران